รูปแบบ eBook

แปลตามตัว eBook ก็คือ หนังสือที่อยู่ในรูปแบบสื่อดิจิทัล โดยมีรูปแบบการพัฒนา/นำเสนอหนังสืออิเล็กทรอนิกส์หลากหลายรูปแบบ ตามลักษณะความต้องการการใช้งาน และกลุ่มเป้าหมาย ทั้งนี้สามารถแบ่งได้เป็นกลุ่มใหญ่ๆ ดังนี้

PDF เมื่อพูดถึง eBook หลายๆ ท่านมักจะนึกถึงเอกสารฟอร์แมต PDF เนื่องจากเป็นรูปแบบแรกๆ ที่มีการกล่าวถึงและนำมาประยุกต์ใช้งาน โดยเริ่มต้นจากการนำหนังสือต่างๆ มาสแกนเป็นภาพดิจิทัล แล้วนำมารวบรวมเป็นรูปเล่มในฟอร์แมต PDF แต่เนื่องจากในปัจจุบันการจัดเตรียมต้นฉบับหนังสือได้ใช้เทคโนโลยีการจัดพิมพ์ด้วย Word Processor และ/หรือ DTP Software ดังนั้นการสร้าง eBook ฟอร์แมต PDF จึงทำได้ง่าย สะดวกเพียงการแปลง (Convert/Export) จากต้นฉบับเป็น PDF ได้ทันที

ซึ่งก็คงไม่ผิดเพราะเป็นฟอร์แมตที่ง่ายในการใช้งาน และมีโปรแกรมรองรับหลากหลายโปรแกรม แต่ด้วยความต้องการลูกเล่นที่เสมือนกับเปิดหน้าหนังสือจริง แนวคิดการพัฒนา eBook รูปแบบอื่นๆ จึงมีเพิ่มขึ้นอย่างสม่ำเสมอ เฉพาะการนำเสนอผ่านระบบไมโครคอมพิวเตอร์ ฟอร์แมตการนำเสนอ eBook ที่นิยมใช้กันมาก น่าจะเป็น Flip eBook

Flip eBook จากจุดอ่อนของ PDF ที่ต้องเลื่อนหน้าด้วยเทคนิค Scroll ทำให้ไม่ได้ความรู้สึกว่ากำลังเปิดหน้าหนังสือ จึงได้มีการพัฒนารูปแบบการนำเสนอให้มีลักษณะคล้าย หรือเสมือนการเปิดหน้าจริง อย่างเช่นโครงการอนุรักษ์หนังสือของ University of Illinois Library at Urbana-Champaign ได้จัดทำ Flip eBook ดังนี้

หรือจะลองเข้าไปชมผ่านเว็บไซต์ DAR (Digital Asset Repository) ของห้องสมุดอเล็กซานเดีย ห้องสมุดที่ยิ่งใหญ่แห่งหนึ่งของโลก ณ เมืองอเล็กซานเดรีย ประเทศอียิปต์

ศูนย์บริการความรู้ทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ก็ได้พัฒนา Flip eBook ด้วยเทคโนโลยี Flash เพื่อตอบรับการนำเสนอเอกสารเก่าทั้งที่อยู่ในรูปแบบเอกสารใบลาน และเอกสารตัวเล่มปกติ ซึ่งสามารถดาวน์โหลดและศึกษาข้อมูลได้ที่เว็บไซต์ STKS Wikibook

นอกจากนี้ยังมี Software วางจำหน่วยหลายโปรแกรมที่รองรับการจัดทำ Flip eBook เช่น FlipAlbum, Desktop Author, Flash Flip eBook เป็นต้น

Flash Multimedia eBook ฟอร์แมตนี้นับว่าเป็นการลงทุนค่อนข้างมาก เนื่องจากเป็นการแปลงสภาพเนื้อหาโดยการพัฒนา/สร้างสรรค์ขึ้นมาใหม่ ให้มีลักษณะการนำเสนอแบบ Multimedia ด้วยเทคโนโลยี Flash อย่างเช่น โครงการพัฒนา eBook ของกรมวิชาการ กระทรวงศึกษาธิการ (เดิม) ได้พัฒนาไว้

ePub ฟอร์แมตใหม่ล่าสุดอีกฟอร์แมตในการสร้าง/นำเสนอ eBook โดยใช้เทคโนโลยีภาษา XML ที่มีจุดเด่นในเรื่องเนื้อหาตัวอักษรสามารถตัดคำ (Word Wrap) สามารถปรับขนาดตัวอักษรได้  และสนับสนุนเทคโนโลยี DRM ปัจจุบัน ePub นี้ใช้นำเสนอผ่าน eBook Reader อย่าง Kindle และ iPad

Daisy Book ฟอร์แมตการนำเสนอหนังสือเสียงสำหรับผู้พิการทางสายตา ผ่านอุปกรณ์อ่านออกเสียง (Screen Reader) และ/หรือ Daisy Reader สำหรับท่านที่สนใจรายละเอียดเกี่ยวกับหนังสือเสียง Daisy สามารถศึกษาเนื้อหาเพิ่มเติมได้ที่ STKS Wikibook และดาวน์โหลดโปรแกรมอ่านและหนังสือเสียงได้ที่เว็บไซต์ สวทช.

เนื่องจากฟอร์แมตที่หลากหลาย การนำเสนอหนังสือ/สื่อ 1 ชื่อเรื่องจึงควรสร้าง/พัฒนา eBook หลากหลายฟอร์แมตเพื่อตอบรับความต้องการที่หลากหลายด้วยก็น่าจะดีนะครับ ตัวอย่างจากโครงการ Gutenberg.org