บัตรประจำตัวประชาชน กับการก้าวสู่ยุคดิจิทัล

ประเด็นการใช้/แสดงบัตรประจำตัวประชาชนที่กระทบต่อประชาชน สร้างภาระต่อประชาชน มีมาอย่างต่อเนื่อง ทั้งๆ ที่ประเทศไทยใช้บัตรแบบติด Chip มานาน แต่เหมือนจะไม่เคยใช้ประโยชน์จริงๆ จังๆ ประชาชนยังต้องถ่ายสำเนาบัตรทั้งด้านหน้า ด้านหลังบัตร ซึ่งเป็นภาระค่าใช้จ่ายที่ไม่ควรเป็น แต่ด้วยนโยบายไทยแลนด์ 4.0 ส่งผลให้เกิดความพยายามแก้ไขปัญหาข้างต้น ดังนี้

• คำสั่งกระทรวงมหาดไทยเรื่อง การถ่ายสำเนาบัตรประจำตัวประชาชนแบบอเนกประสงค์ (Smart Card) มีใจความคือ การถ่ายสำเนาบัตรประจำตัวประชาชนควรให้ถ่ายสำเนาบัตรเพียงด้านเดียว
• คำสั่ง คสช. ที่ ๒๑/๒๔๖๐ เรื่อง การแก้ไขเพิ่มเติมกฎหมายเพื่ออำนวยความสะดวกในการประกอบธุรกิจ ข้อ ๑๗ ในกรณีที่กฎหมาย กฎ หรือระเบียบใดกำหนดให้ผู้ขอรับอนุมัติ อนุญาต หรือใบอนุญาต หรือผู้ยื่นขอจดทะเบียนหรือจดแจ้ง หรือผู้แจ้ง ต้องใช้เอกสารที่ทางราชการออกให้แก่ผู้นั้นเพื่อประกอบการพิจารณาหรือดำเนินการ ให้เป็นหน้าที่ของผู้มีอำนาจอนุมัติ อนุญาต ออกใบอนุญาต รับจดทะเบียน รับจดแจ้ง หรือรับแจ้งนั้น ที่จะต้องดำเนินการให้หน่วยงานที่ออกเอกสารราชการเช่นว่านั้น ส่งข้อมูลหรือสำเนาเอกสารดังกล่าวมาเพื่อประกอบการพิจารณาหรือดำเนินการ ในกรณีที่ผู้มีอำนาจดังกล่าว ประสงค์ได้สำเนาเอกสารนั้นจากผู้ขอรับอนุมัติ อนุญาต หรือใบอนุญาต หรือผู้ยื่นขอจดทะเบียนหรือจดแจ้ง หรือผู้แจ้ง ให้ผู้มีอำนาจนั้นเป็นผู้จัดทำสำเนาเอกสารดังกล่าวเอง เพื่อประโยชน์แห่งการนี้ห้ามมิให้เรียกเก็บค่าใช้จ่ายที่เกิดจากการทำสำเนาดังกล่าวจากผู้ขอรับอนุมัติ อนุญาต หรือใบอนุญาต หรือผู้ยื่นขอจดทะเบียนหรือจดแจ้ง หรือผู้แจ้ง

และได้มีการเน้นย้ำในมาตรา 11 ตาม พ.ร.บ.การบริหารงานและการให้บริการภาครัฐผ่านระบบดิจิทัล พ.ศ. 2562 ที่ว่า … เพื่อประโยชน์ในการบริหารงานภาครัฐและการบริการประชาชนในรูปแบบและช่องทางดิจิทัล ในกรณีที่กฎหมาย กฎ หรือระเบียบใด กำหนดให้ผู้ขอรับอนุมัติ อนุญาต หรือใบอนุญาต หรือผู้ยื่นขอจดทะเบียนหรือจดแจ้ง หรือผู้แจ้ง ต้องใช้เอกสารหรือหลักฐานของทางราชการที่หน่วยงานของรัฐออกให้ เพื่อประกอบการพิจารณาหรือดำเนินการตามกฎหมาย กฎ หรือระเบียบ ให้ผู้มีอำนาจอนุมัติ อนุญาต ออกใบอนุญาต รับจดทะเบียน รับจดแจ้ง หรือรับแจ้งนั้น ดำเนินการให้หน่วยงานของรัฐที่ออกเอกสารหรือหลักฐานของราชการเช่นว่านั้น ส่งข้อมูลหรือสำเนาเอกสารหรือหลักฐานดังกล่าวผ่านช่องทางดิจิทัลมาเพื่อประกอบการพิจารณาหรือดำเนินการตามกฎหมาย กฎ หรือระเบียบดังกล่าว ในการนี้ ห้ามมิให้เรียกเก็บค่าใช้จ่ายที่เกิดจากการทำสำเนาดังกล่าวจากหน่วยงานของรัฐที่ขอเอกสาร เว้นแต่กฎหมาย กฎ หรือระเบียบดังกล่าวกำหนดไว้เป็นอย่างอื่น ในกรณีที่มีการเชื่อมโยงข้อมูลดิจิทัลจากหน่วยงานของรัฐที่เกี่ยวข้องตามวรรคหนึ่งแล้ว ให้ถือว่าได้มีการยื่นเอกสารหรือหลักฐานมาแสดงตามกฎหมายของหน่วยงานของรัฐนั้นแล้ว …

ย้ำให้เห็นว่า “หน่วยงานรัฐ” และหน่วยงานต่างๆ ก็ควรปรับกระบวนการทำงานของตน เพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุดต่อประชาชน ไม่เพิ่มภาระให้ประชาชนโดยไม่จำเป็น กล่าวคือ

• ควรยุติการขอสำเนาบัตรประชาชน
• หากยังต้องขอสำเนาบัตรประชาชน ควรใช้เพียงด้านหน้า
• ควรเร่งปรับปรุงระบบให้เชื่อมโยงข้อมูลกับหน่วยงานรัฐที่เกี่ยวข้อง ดังรายละเอียดเทคนิคการเชื่อมโยงข้อมูลภาครัฐ

เอกสารศึกษาเพิ่มเติม

• เอกสารวิชาการสำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร บัตรประจำตัวประชาชน
• บทความวิชาการสารพันปัญหากฎหมาย บัตรประจำตัวประชาชน ความสำคัญที่ถูกมองข้าม