ห้องสมุดเตรียมพร้อมรับมืออาเซียนด้วย ICT

ไม่กี่ปีข้างต้นประเทศต่างๆ ในกลุ่มอาเซียนก็จะรวมกันเป็นหนึ่งเดียวตามกรอบ AEC หรือประชาคมอาเซียนตามข้อตกลง ส่งผลให้ทุกภาคส่วนในประเทศไทยให้ความสำคัญกับคำว่า “AEC : ASEAN Economic Community ประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน” กันมากขึ้น มีการจัดกิจกรรมในรูปแบบต่างๆ เพื่อสร้างความเข้าใจในบริบทต่างๆ อันเกี่ยวข้องกับ AEC กันอย่างแพร่หลาย และสม่ำเสมอ

ห้องสมุด อันเป็นองค์กรที่ทำหน้าที่ให้บริการด้านทรัพยากรสารสนเทศรูปแบบต่างๆ ช่วยเสริมสร้างภูมิปัญญาให้กับเด็ก เยาวชนอันเป็นกำลังสำคัญหลักของประเทศ ก็ย่อมหนีไม่พ้นบทบาทความเกี่ยวข้องกับอาเซียน โดยแต่ละห้องสมุดก็มีกิจกรรมที่อาจจะเหมือน หรือแตกต่างกันไปตามแต่ละสภาพของห้องสมุด อย่างไรก็ดีในประเด็นความเกี่ยวข้องกับเทคโนโลยีสารสนเทศ และการสื่อสารหรือไอซีที ก็ย่อมเป็นอีกหนึ่งมิติที่เกี่ยวข้องด้วยเช่นกัน

“ห้องสมุด เตรียมพร้อมอย่างไรบ้างกับ AEC โดยเฉพาะประเด็นไอซีที” จึงเป็นประเด็นที่จะพูดคุยกันในบทความนี้ ก่อนอื่นก็คงมาดูภาพรวมกันก่อนว่า ห้องสมุดเกี่ยวข้องกับ AEC ในบริบทใดได้บ้าง หากพิจารณาจาก ASEAN Socio-Cultural Community – ASCC หรือประชาคมสังคมและวัฒนธรรมอาเซียน ซึ่งเน้นความร่วมมือในด้านต่างๆ ได้แก่

• การพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ (Human Development)
• การคุ้มครองและสวัสดิการสังคม (Social Welfare and Protection)
• สิทธิและความยุติธรรมทางสังคม (Social Justice and Rights)
• ความยั่งยืนด้านสิ่งแวดล้อม (Ensuring Environmental Sustainability)
• การสร้างอัตลักษณ์อาเซียน (Building ASEAN Identity)
• การลดช่องว่างทางการพัฒนา (Narrowing the Development Gap)

และเน้นให้มีการส่งเสริมปฏิสัมพันธ์ระหว่างนักเขียน นักคิดและศิลปินในภูมิภาค ตลอดจนการเสริมสร้างความตระหนักรู้เกี่ยวกับอาเซียนในภูมิภาคโดยเฉพาะในระดับประชาชน จะพบว่า “ห้องสมุด” เป็นกลไกสำคัญกลไกหนึ่งที่จะช่วยสนับสนุนกิจกรรมข้างต้นได้เป็นอย่างดี

นอกจากนี้แผนแม่บทไอซีทีของอาเซียน ก็ได้กล่าวถึงกิจกรรมหลายกิจกรรมที่ห้องสมุดต้องเข้าไปมีส่วนร่วม หรือมีส่วนร่วมได้ ดังเช่น

• อำนวยความสะดวกเพื่อการแบ่งปันและแลกเปลี่ยนข้อมูลทางธุรกิจในกลุ่มประเทศอาเซียน
• แบ่งปันความรู้ พัฒนาระบบบริการอิเล็กทรอนิกส์ และเนื้อหาสาระ รวมทั้งสนับสนุนและส่งเสริมการแลกเปลี่ยนดิจิทัลคอนเทนท์
• กำหนดชนิดของบริการอิเล็กทรอนิกส์ที่สมควรจะให้สร้างโดยต้องคำนึงถึงต้นทุนและภาษาที่ใช้
• เลือกสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการพัฒนาระบบบริการอิเล็กทรอนิกส์ที่มีราคาที่ไม่แพง
• รณรงค์สร้างความตระหนักในเรื่องความมั่นคงและปลอดภัย
• ส่งเสริมให้เกิดการคุ้มครองสิทธ์ของทรัพย์สินทางปัญญาในระดับอาเซียนเพื่อปกป้องผลงานสร้างสรรค์
• บริการบรอนแบนด์ทั่วทั้งอาเซียน ขยายการเชื่อมโยง และส่งผลให้เกิดการขยายตัวการพัฒนาด้านไอซีที
• ให้เด็กๆ ทุกคนมีโอกาสเข้าถึงบริการบรอดแบนด์อินเทอร์เน็ต
• สร้างระบบฐานข้อมูลของผู้ชำนาญการ และนักสร้างนวัตกรรมด้านไอซีที ภายในอาเซียน
• พัฒนามาตรฐานด้านทักษะไอซีทีของอาเซียน พัฒนาแรงงานด้านไอซีทีที่มีศักยภาพ
• จัดให้ไอซีทีเป็นส่วนหนึ่งของหลักสูตรของโรงเรียนทั่วอาเซียน เพื่อส่งเสริมการเรียนไอซีทีในโรงเรียนให้เร็วขึ้น
• จัดการฝึกอบรมให้ครูอาจารย์ด้านไอซีทีอย่างกว้างขวาง พร้อมทั้งสนับสนุนให้ใช้ไอซีทีเพื่อการเรียนการสอน จัดให้มีโครงการแลกเปลี่ยนด้านไอซีทีแก่ครูอาจารย์และนักเรียน

ผู้ให้บริการข้อมูลพื้นฐานเกี่ยวกับอาเซียน

บทบาทแรกของห้องสมุดต่อการรับมือ AEC ก็คงเริ่มต้นได้จากการเป็นผู้ให้บริการข้อมูลพื้นฐานที่สำคัญในมิติต่างๆ อันเกี่ยวข้องกับอาเซียน ประชาคมเศรษฐกิจอาเซียนแก่คนไทย การจัดมุมอาเซียน การจัดเว็บไซต์ศูนย์รวมความรู้เกี่ยวกับอาเซียน จึงสามารถดำเนินการได้ทันที

นอกจากนี้ก็สร้างช่องทางบริการความรู้เพิ่มเติม อันจะช่วยให้เกิดการเรียนรู้ด้วยตนเองของผู้ใช้บริการห้องสมุดที่สนใจอาเซียน ก็ย่อมเป็นภารกิจถัดมาที่ห้องสมุดสามารถทำได้ เช่น การพัฒนาระบบ eLearning เรียนรู้ภาษาประจำชาติของประเทศในกลุ่มอาเซียน การเรียนรู้ด้านศิลปวัฒนธรรม วิถีความเป็นอยู่ เช่น ระบบ eLearning สอนภาษามลายูถิ่นที่ศูนย์เทคโนโลยีอิเล็กทรอนิกส์และคอมพิวเตอร์แห่งชาติ หรือเนคเทค พัฒนาขึ้นมา ดังลิงก์ http://www.learnsquare.com/

ผู้ผลิตและบริการดิจิทัลคอนเทนท์

จากแผนแม่แบบไอซีทีอาเซียนที่กล่าวถึงดิจิทัลคอนเทนท์ในหลายๆ กิจกรรม ย่อมส่งภาพชัดว่า “ห้องสมุด” สามารถดำเนินกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับดิจิทัลคอนเทนท์ได้หลายรูปแบบ ทั้งผู้ให้บริการ และผู้ผลิต โดยเฉพาะประเด็นการผลิตสาระความรู้ที่เกิดจากบุคลากรในองค์กรเผยแพร่ในระบบเปิด (Open Access) ย่อมทำให้ประชาคมอาเซียนรู้จักประเทศไทยและองค์กรต้นสังกัดของห้องสมุดได้เป็นอย่างดี

การพัฒนาฐานข้อมูลผลงานวิจัย ผลงานวิชาการที่มีการลงรายการสองภาษาเป็นอย่างน้อย จึงเป็นจุดเริ่มต้นที่ดีสำหรับการรับมือกับประชาคมอาเซียน ตลอดทั้งการพัฒนาฐานข้อมูลศิลปวัฒนธรรม หรือฐานข้อมูลใดๆ ที่ห้องสมุดดูแลอยู่แล้ว ต่อยอดให้เป็นภาษาอังกฤษ หรือภาษาอาเซียนใดๆ

อย่างไรก็ดีการพัฒนาดิจิทัลคอนเทนท์ของห้องสมุด อาจจะต้องคำนึงถึงประเด็นอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง ดังนี้

• ประเด็นทรัพย์สินทางปัญญา ทั้งมิติการได้มาซึ่งมีความละเอียดอ่อนทางด้านเทคนิคคอมพิวเตอร์เพิ่มขึ้น เจ้าหน้าที่ห้องสมุดที่เกี่ยวข้องอาจจะต้องทำการบ้านมากขึ้นในการที่จะต้องทราบเทคนิคการตรวจสอบเพื่อนำมาใช้งาน และการเผยแพร่ โดยเฉพาะการเผยแพร่ดิจิทัลคอนเทนท์ควรกำหนดสัญญาอนุญาตให้เหมาะสม ชัดเจน เช่น การเลือกใช้ทั้ง Copyright หรือ CreativeCommons หรือ Public Domain
• ประเด็นการอนุรักษ์ทรัพย์สมบัติอันทรงคุณค่าของประเทศ ภายใต้กรอบการเข้าถึงอย่างเหมาะสม การเปิดเผย เผยแพร่ข้อมูลบางอย่างโดยละเอียดถึงระดับสถานที่หรือวิธีการจัดเก็บอาจจะสร้างความเสี่ยงต่อทรัพย์สินดังกล่าวได้ง่าย แต่หากปกปิดก็คงไม่ใช่แนวปฏิบัติที่ถูกต้องในสังคมอุดมปัญญา การจัดทำดิจิทัลคอนเทนท์อย่างเหมาะสม และใช้ช่องทางการเผยแพร่ที่เหมาะสม จึงน่าจะเป็นแนวปฏิบัติและทางออกที่ทำได้ และน่าดำเนินการ อย่างเช่นการถ่ายภาพวีดิทัศน์หนังสือเก่าบางเล่ม แล้วนำเสนอผ่าน Youtube ของห้องสมุดอย่างเป็นทางการ ย่อมทำให้ได้ผลลัพธ์ที่ดีทั้งต่อผู้ใช้ และการอนุรักษ์ไปพร้อมๆ กัน
• ประเด็นช่องว่างทางไอซีที ด้วยความแตกต่างทั้งสภาพภูมิศาสตร์ สังคม เศรษฐกิจ การศึกษาของคนในพื้นที่ต่างๆ ของอาเซียน ย่อมทำให้เกิดช่องว่างทางไอซีทีได้ง่าย การสร้างช่องทางการเข้าถึงความรู้ที่ห้องสมุดเพิ่ม จึงเป็นแนวปฏิบัติที่ดี อันจะเป็นการเพิ่มช่องทางการเข้าถึงความรู้นั่นเอง

จะเห็นได้ว่า “ห้องสมุด” ยังสามารถดำเนินการได้อีกหลายประเด็นอันช่วยผลักดัน “ประชาคมอาเซียน” ทั้งแบบแผนระยะสั้น ระยะกลาง และระยะยาว โดยเฉพาะในประเด็นที่เกี่ยวข้องกับไอซีที และจากที่พบเห็นในปัจจุบันการดำเนินการระยะสั้นเป็นกิจกรรมที่พบเห็นได้มากขึ้นและต่อเนื่อง ถัดไปก็คงเป็นการเตรียมพร้อมในมิติขององค์กร โดยนำไอซีทีมาขับเคลื่อนต่อไป

เอกสารอ้างอิง

1. ASEAN Secretariat. ASEAN ICT Master Plan 2015. Jakarta, 2011
2. ASEAN Secretariat. ASEAN Socio-Cultural Community Blueprint. Jakarta, 2009