อีกหนึ่งความภาคภูมิใจ : การส่งเสริมโอเพนซอร์สและฟรีแวร์ในการเรียนการสอน

ฝ่ายบริการความรู้ทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี หน่วยงานสังกัดสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) ได้ให้ความสำคัญกับการส่งเสริมการใช้งาน OSS (รวมถึง Freeware) ตั้งแต่ระดับบุคคล หน่วยงาน องค์กร และพันธมิตร โดยได้นำซอฟต์แวร์ต่างๆ มาประยุกต์และพัฒนาระบบงานอันเป็นการปรับตนเอง และระบบงานขององค์กร ในระยะเวลาอันสั้น แต่ได้ผลอย่างรวดเร็ว เพราะไม่ต้องวางแผนพัฒนาจากจุดเริ่มต้น เนื่องจากฝ่ายฯ ได้ดำเนินการศึกษาความสามารถ คุณสมบัติ และฟังก์ชันการทำงานของซอฟต์แวร์และเลือกใช้งานซอฟต์แวร์ที่ศึกษาดำเนินการ ติดตั้ง ปรับปรุง และใช้งาน ตั้งแต่มีระบบงานที่ฝ่ายฯ ใช้ประกอบด้วยระบบงานสำนักงาน เช่น ซอฟต์แวร์จัดการงานเอกสาร งานคำนวณ สื่อนำเสนอ งานกราฟิก บริหารโครงการ และระบบงานออนไลน์ด้วยเทคโนโลยีอินเทอร์เน็ต ได้แก่ เว็บไซต์ ฝ่ายฯ ระบบ e-Learning ระบบบริหารจัดการความรู้ และระบบอินทราเน็ต

นอกจากการเลือกซอฟต์แวร์ในกลุ่ม OSS แล้ว ฝ่ายฯ ได้จัดกิจกรรมส่งเสริมการใช้งาน OSS และถ่ายทอดความรู้ให้พันธมิตรในวิชาชีพ โดยเฉพาะภาควิชาบรรณารักษศาสตร์ สำนักหอสมุด ห้องสมุด สำนักวิทยบริการ ศูนย์สารสนเทศ และผู้สนใจทั่วไป ให้เห็นคุณค่าและความสำคัญของการใช้ ICT อย่างมีคุณธรรมและจริยธรรม การใช้ซอฟต์แวร์ที่ถูกกฎหมายโดยเสนอหลักสูตรและกิจกรรมสัมมนา ฝึกอบรมทั้งภาคทฤษฏี และปฏิบัติ ทั้งภายในกรุงเทพฯ และต่างจังหวัดอย่างสม่ำเสมอ โดยได้รับการตอบรับเข้าอบรมเป็นอย่างดี รวมทั้งผู้เข้ารับการอบรมหลายท่านจากหลายหน่วยงานได้นำความรู้ไปประยุกต์และ เผยแพร่ต่อในองค์กร นับเป็นการขยายฐานความรู้การใช้ OSS สำหรับการบริหารจัดการทรัพยากรสารสนเทศของ ศวท. อย่างเต็มรูปแบบ

ฝ่ายฯ  ยังเลือกใช้ซอฟต์แวร์ในกลุ่ม Freeware ซึ่งเป็นซอฟต์แวร์ที่อนุญาตให้ใช้งาน ไม่เสียค่าใช้จ่าย และถูกกฎหมาย เป็นซอฟต์แวร์ทางเลือกที่ฝ่ายฯ เลือกใช้งานร่วมกับ OSS เพื่อให้เหมาะสมกับความต้องการและระบบงานของ ศวท.

ตัวอย่างที่เป็นรูปธรรมตัวอย่างหนึ่ง ก็สืบเนื่องจากการนำซอฟต์แวร์โอเพนซอร์ส (Open Source Software) รวมทั้งฟรีแวร์ (Freeware) มาเป็นส่วนหนึ่งของานในช่วงที่ปฏิบัติงานที่ฝ่ายบริการความรู้ทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (STKS) ซึ่งเป็นหน่วยงานระดับฝ่ายหน่วยงานของ สวทช. ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2550 นั้นทำให้ได้มีการนำประสบการณ์จากการศึกษาและใช้งานจริงไปรณรงค์ส่งเสริมในสถาบันการศึกษาที่เปิดสอนในสาขาวิชาบรรณารักษศาสตร์ และสารสนเทศศึกษา/สารสนเทศศาสตร์ และได้รับการตอบรับจากสาขาวิชา/ภาควิชาเป็นอย่างดี

ภาควิชาบรรณารักษศาสตร์ คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ได้ความสนใจกับกิจกรรมการส่งเสริม OSS & Freeware ของ STKS โดยเริ่มจากการเชิญบุคลากรของ STKS ไปให้คำแนะนำกับนักศึกษาทั้งระดับปริญญาตรี และปริญญาโทในรายวิชาต่างๆ ที่สามารถประยุกต์ใช้ OSS & Freeware เช่น

• การพัฒนาเว็บด้วย Joomla
• การพัฒนาคลังเอกสารดิจิทัลด้วย Greenstone
• การพัฒนา eBook

และในปี พ.ศ. 2552 ได้มีการปรับปรุงหลักสูตรศิลปศาสตรบัณฑิต สาขาวิชาสารสนเทศศึกษา โดยกำหนดให้มีวิชา “ม.บร 436 (009436) โปรแกรมโอเพนซอร์สสำหรับการจัดการสารสนเทศ 3 หน่วยกิต” อย่างเป็นรูปธรรม รวมทั้งปรับปรุงหลักสูตรปริญญาโทสาขาวิชาสารสนเทศศึกษา โดยกำหนดให้วิชา “ม.สศ. 733 (023733) : ระบบซอฟต์แวร์สำหรับห้องสมุดและศูนย์สารสนเทศ 3 หน่วยกิต” เป็นการเรียนด้วยซอฟต์แวร์โอเพนซอร์ส

ตลอดทั้งได้ร่วมจัดกิจกรรมสัมมนากับ STKS เป็นประจำทุกปี จากกิจกรรมข้างต้นภาควิชาฯ ได้พัฒนามาเป็นความร่วมมืออย่างเป็นทางการโดยการลงนามความร่วมมือทางวิชาการ (MOU) มีระยะเวลาตั้งแต่วันที่ 26 ส.ค. 2553 ถึง 25 ส.ค. 2557

ภาควิชาสารสนเทศศึกษา คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา ได้ความสนใจกับกิจกรรมการส่งเสริม OSS & Freeware ของ STKS โดยเริ่มจากการเชิญบุคลากรของ STKS ไปให้คำแนะนำกับนักศึกษาทั้งระดับปริญญาตรี และปริญญาโทในรายวิชาต่างๆ ที่สามารถประยุกต์ใช้ OSS & Freeware เช่น

• การพัฒนาเว็บด้วย Joomla
• การพัฒนาคลังเอกสารดิจิทัลด้วย Greenstone
• การพัฒนา IR/Digital Collection ด้วย Drupal

ตลอดทั้งได้ร่วมจัดกิจกรรมสัมมนากับ STKS เป็นประจำทุกปี จากกิจกรรมข้างต้นภาควิชาฯ ได้พัฒนามาเป็นความร่วมมืออย่างเป็นทางการโดยการลงนามความร่วมมือทางวิชาการ (MOU) มีระยะเวลาตั้งแต่วันที่ 9 ก.ค. 2552 ถึง 8 ก.ค. 2556

สาขาวิชาสารสนเทศศึกษา คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย ได้ความสนใจกับกิจกรรมการส่งเสริม OSS & Freeware ของ STKS โดยเริ่มจากการเชิญบุคลากรของ STKS ไปให้คำแนะนำกับนักศึกษาทั้งระดับปริญญาตรี และปริญญาโทในรายวิชาต่างๆ ที่สามารถประยุกต์ใช้ OSS & Freeware เช่น

• การพัฒนาเว็บด้วย Joomla
• การพัฒนาคลังเอกสารดิจิทัลด้วย Greenstone

รวมทั้งได้มีการปรับปรุงวิชา Information Storage & Retrieval และพัฒนาวิชา Metadata วิชา Information Repacking ขึ้นใหม่ และพิจารณาเลือก OSS & Freeware ที่เหมาะสมกับการเรียนการสอนในสองวิชาข้างต้น ดังนี้

• การศึกษากระบวนการจัดเก็บและค้นคืนด้วย Greenstone, OpenOffice.org, Cataloger, XnView, Zotero
• การพัฒนาศัพท์สัมพันธ์ด้วย TemaTres, TheW32
• การศึกษาเมทาดาทาด้วย OpenOffice.org, ID3 Tag Editor, Greenstone, XnView, VLC, MetaX

จากกิจกรรมข้างต้นภาควิชาฯ ได้พัฒนามาเป็นความร่วมมืออย่างเป็นทางการโดยการลงนามความร่วมมือทางวิชาการ (MOU) มีระยะเวลาตั้งแต่วันที่ 26 ส.ค. 2553 ถึง 25 ส.ค. 2555