โครงการระบบสื่อสาระออนไลน์เพื่อการเรียนรู้ทางไกล เฉลิมพระเกียรติฯ

ตลอดระยะเวลากว่ายี่สิบปีที่ผ่านมา สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ได้พระราชทานพระราชดำริ ให้แก่กลุ่มหน่วยงานร่วมเสนอโครงการ ในการนำวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มาจัดระบบการศึกษาในรูปแบบต่างๆ รวมทั้งพระราชทานพระราชทรัพย์ในการดำเนินโครงการเทคโนโลยีสารสนเทศตามพระราชดำริสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี โดยทรงเป็นองค์ประธานกรรมการโครงการฯ ด้วยพระองค์เอง หนึ่งในกิจกรรมสำคัญที่ดำเนินการภายใต้โครงการฯ คือการนำเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร มาประยุกต์ใช้ในการจัดการเรียนการสอน เพื่อเพิ่มโอกาสในการเข้าถึงการศึกษาที่มีคุณภาพดีขึ้น ให้แก่เด็กและเยาวชนในโรงเรียนที่อยู่ในชนบทห่างไกล ที่มักประสบปัญหาขาดแคลนครูผู้สอน รวมถึงผู้ด้อยโอกาสอื่นๆ อาทิ ผู้พิการ ผู้ต้องขัง เด็กป่วยในโรงพยาบาล ฯลฯ

ตัวอย่างของโครงการที่ได้ดำเนินการและประสบผลสำเร็จเป็นอย่างดี คือโครงการระบบศึกษาทางไกลที่มีชื่อเรียกว่า eDLTV (หรือ electronic Distance Learning Television) โดยสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) ในฐานะฝ่ายเลขานุการโครงการเทคโนโลยีสารสนเทศตามพระราชดำริฯ ร่วมกับมูลนิธิการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม นำเนื้อหาของการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม (Distance Learning Television) มาใส่ในระบบศึกษาทางไกลนี้ ซึ่งทำให้เด็กในชนบทห่างไกล หรือเด็กที่เรียนในโรงเรียนที่ขาดแคลนครู หรือครูจบการศึกษาไม่ตรงกับรายวิชาที่สอน ได้มีโอกาสเรียนผ่านจอทีวี หรือจอคอมพิวเตอร์ ระบบนี้มีการใช้งานอย่างแพร่หลายในระดับสูง โดยมีผู้ใช้งานแบบออนไลน์มากกว่า ๕๐๐,๐๐๐ ครั้งต่อเดือน ซึ่งสามารถเข้าถึงผ่านเว็บไซต์ http://edltv.thai.net/ และมีการใช้แบบออฟไลน์โดยมหาวิทยาลัยราชภัฏ ๓๕ แห่ง สำเนาระบบ eDLTV ให้โรงเรียนประถมขนาดเล็กกว่า ๑๕,๐๐๐ โรงเรียน

เนื่องในวโรกาสที่สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารีจะทรงเจริญพระชนมายุครบ ๕ รอบในปี พ.ศ. ๒๕๕๘ สวทช. ได้จัดทำโครงการระบบสื่อสาระออนไลน์เพื่อการเรียนรู้ทางไกลเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารีในวโรกาสฉลองพระชนมายุ ๕ รอบ ๒ เมษายน ๒๕๕๘ ร่วมกับหน่วยงานต่างๆ ที่มีสื่อสาระความรู้อยู่ก่อนแล้ว โดยกำหนดกรอบเวลาการทำงานไว้สองปี สิ้นปีแรกจะต้องได้ระบบที่เรียกว่า “คลังทรัพยากรการศึกษาแบบเปิด : Repository for Open Educational Resources” ขึ้นมาอันจะช่วยคุณครูและโรงเรียนต่างๆ ให้สืบค้นสื่อ ทรัพยากรการศึกษาที่สร้างสรรค์และเผยแพร่ด้วยสัญญาอนุญาตแบบเปิดที่พร้อมให้นำสื่อดังกล่าวไปใช้งาน สร้างสรรค์บทเรียนได้โดยไม่มีผลกระทบทางทรัพย์สินทางปัญญา และในปีต่อมาจึงจะเปิดใช้ระบบการเรียนรู้แบบ MOOC หรือ Massive Open Online Course อันเป็นระบบการเรียนรู้แบบเปิดที่รองรับผู้เรียนได้พร้อมๆ กันจำนวนมาก

หน่วยงานที่ร่วมกันทำงาน ได้แก่ กระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี โดย สำนักงานปลัด กระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี สำนักงานคณะกรรมการนโยบายวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีและนวัตกรรมแห่งชาติ (สวทน.) สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) และโครงการเทคโนโลยีสารสนเทศตามพระราชดำริสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ร่วมด้วยกระทรวงศึกษาธิการ สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (สสวท.) โรงเรียนมหิดลวิทยานุสรณ์ (องค์การมหาชน) โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี และสำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี สำนักนายกรัฐมนตรี

ทั้งนี้ในปีแรก จะเน้นการสร้างความรู้ความเข้าใจแก่หน่วยงานร่วมโครงการว่าจะทำทรัพย์สมบัติที่เป็นสื่อการเรียนรู้มารวมกันทั้งประเทศได้อย่างไร ทำอย่างไรให้สื่อการเรียนรู้ดังกล่าวมีการแบ่งกันใช้อย่างถูกกฎหมายอย่างไร มีกลไกปกป้องทรัพย์สินทางปัญญาของตนเองอย่างไร และใช้อย่างไรจึงจะไม่ละเมิดผู้อื่น รวมทั้งการร่วมกันสร้างสรรค์ คัดเลือกสื่อการเรียนรู้ที่มีคุณภาพจากหน่วยงานที่ร่วมโครงการ นำเข้า คลังทรัพยากรการศึกษาแบบเปิด อันจะเป็นกระบวนการรวบรวมคลังความรู้ขนาดใหญ่จากหลายหน่วยงานในเครือข่าย ทำให้ผู้ใช้มีทางเลือกมากกว่าที่ค้นหาด้วยตัวเองในปัจจุบันเพื่อบริการให้คุณครูและโรงเรียนต่างๆ ได้สืบค้นสื่อ ทรัพยากรการศึกษาที่สร้างสรรค์และเผยแพร่ด้วยสัญญาอนุญาตแบบเปิดที่พร้อมให้นำสื่อดังกล่าวไปใช้งาน สร้างสรรค์บทเรียนได้โดยไม่มีผลกระทบทางทรัพย์สินทางปัญญา รวมทั้งระบบจะอำนวยความสะดวกในการนำผลงานของครู อาจารย์มาจัดทำเป็น ePortfolio ประจำตัวของครู อาจารย์แต่ละท่านที่ร่วมโครงการ อันจะช่วยเสริมสร้างกลไกการพิจารณาความดีความชอบอีกแนวทางหนึ่ง

เราจะเปิดตัวระบบคลังทรัพยากรการศึกษาแบบเปิด ประมาณกลางเดือนมีนาคม 2558 เพื่อใช้เป็นฐานในการสร้างบทเรียนออนไลนฺ์ต่างๆ ต่อไป โดย ณ วันนี้โครงการได้นำภาพถ่ายพร้อมสื่อประกอบการสร้างบทเรียนออนไลน์ จากความร่วมมือของหน่วยงานเครือข่ายจำนวนกว่า ๑,๐๐๐ สื่อ มาให้บริการสืบค้นและเรียกใช้งานผ่านเว็บไซต์ learn.in.th

หวังว่าโครงการ จะจุดประกายการสร้างแนวปฏิบัติที่ดีสำหรับการส่งเสริมด้านคุณธรรมและจริยธรรมของครู นักเรียนที่ต้องการใช้สื่อการเรียนรู้ในยุคดิจิทัลต่อไป

ดร.ทวีศักดิ์ กออนันตกูล
ผู้อำนวยการสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ
๒๒ มกราคม ๒๕๕๘