IR & Digital Collections บนฐานของ OAI-PMH

ปัจจุบันมีการพูดถึงคำว่า IR หรือ Institutional Repository กันมาก โดยเฉพาะสถาบันอุดมศึกษา ที่ต้องการพัฒนา IR ของสถาบัน แต่กลับพบว่าข้อมูลที่นำเข้ามีลักษณะที่แตกต่างไปจากนิยามของ IR อย่างชัดเจน ดังนั้นเพื่อให้เกิดควาามเข้าใจที่ถูกต้องและเหมาะสมตามหลักวิชาการ เสนอใช้คำว่า IR ควบคู่กับ Digital Collections เพื่อให้เป็นภาพที่ชัด กว้าง และครอบคลุมกับสื่อในทุกๆ รูปแบบ ทุกลักษณะงาน โดย IR จะเน้นการพัฒนา Digital Collection ที่เกิดจากผลการดำเนินงานของบุคลากรในองค์กร ในขณะที่ Digital Collection กว้างกว่า จะได้ไม่มีปัญหากับโต้แย้งจาก หลายๆ คน

ทั้งนี้การพัฒนา Digital Library Digital Gallery Digital Archives จัดกลุ่มรวมไปกับ Digital Collections และด้วยเทคโนโลยีปัจจุบันกับความต้องการแลกเปลี่ยนข้อมูล การพัฒนา IR และ Digital Collections ณ ตอนนี้ควรพัฒนาบนฐานของการเชื่อมโยงข้อมูล OAI-PMH ดังนั้นจะพัฒนาระบบเอง หรือเลือกใช้ OSS หรือซื้อระบบ ก็ขอให้เป็นระบบที่อยู่บนฐานการเชื่อมโยงด้วย OAI-PMH เพื่อความสะดวกในการเชื่อมโยงข้อมูล แลกเปลี่ยนข้อมูลในภาพรวมต่อไป

ซอฟต์แวร์ที่นำมาใช้พัฒนา IR และ Digital Collections บนฐานของ OAI-PMH มีได้หลากหลาย ตามประเภทของความต้องการ เช่น

• IR ก็แนะนำให้เลือกได้ทั้ง DSpace, Greenstone, Drupal
• Digital Library เลือกได้ทั้ง DSpace, Greenstone, Drupal, Omeka
• Digital Archives ที่เน้นการลงรายการแบบ ISAD(g) เลือก ICA-ATOM
• Digital Gallery เลือก Omeka

การพัฒนา IR & Digital Collections นอกจากสนใจระบบที่อยู่บนฐานของ OAI-PMH จะต้องให้ความสำคัญกับ

• มาตรฐานการลงรายการ
• มาตรฐานการเตรียมสื่อดิจิทัลที่ยั่งยืน

ดังนั้นระบบที่ตรงกับความต้องการต้องควบคู่กับสื่อดิจิทัลที่ได้มาตรฐาน และแนวปฏิบัติร่วมกันเพื่อให้เกิดการเชื่อมโยงข้อมูล การแลกเปลี่ยนข้อมูลที่ถูกต้องและได้ผลเต็มประสิทธิภาพต่อไป

นอกจากนี้มีประเด็นน่าสนใจจากการประชุมการเชื่อมโยงฐานข้อมูลวิจัยไทย จากท่านเลขาธิการ วช. คือ ประเทศไทยมีการพัฒนาฐานข้อมูลตามมาตรฐาน OAI-PMH มากน้อยเพียงใด … คำตอบที่ได้เรียนท่านไปก็คือ

1. ฐานข้อมูลที่ได้ตามมาตรฐาน OAI-PMH มักใช้ DSpace ซึ่งมีหลายสถาบันการศึกษา
2. ฐานข้อมูลตามข้อ 1 หลายระบบหลายสถาบัน ยังไม่ได้เปิดฟังก์ชัน OAI-PMH
3. หลายฐานตามข้อ 1 ยังมีปัญหาทั้ง Interface และการรองรับภาษาไทย
4. หลายสถาบันใช้ DSpace โดยไม่ทราบว่ามีความสามารถใด โดยเฉพาะ OAI-PMH
5. นอกจาก DSpace ที่มีความซับซ้อนในด้านต่างๆ Drupal + Bibilo + OAI2 เป็นทางเลือกของอีกหลายหน่วยงานรวมทั้ง สวทช.

ดังนั้นจึงยังต้องดำเนินการต่อเนื่องในหลายประเด็น…