OSS & Freeware ทางเลือกสำหรับห้องสมุด

การพัฒนาห้องสมุดแบบยั่งยืนด้วย ICT มีปัจจัยที่เกี่ยวข้องหลายปัจจัย ดังเช่น

• การใช้งบประมาณที่เหมาะสม
• การพัฒนาระบบแบบต่อยอด
• ไม่ละเมิดประเด็นลิขสิทธิ์ ทรัพย์สินทางปัญญา
• เป็นไปตาม พรบ. การกระทำความผิดทางคอมพิวเตอร์
• รองรับเทคโนโลยีอุบัติใหม่
  • OpenURL, SRU/SRW
  • Open Access, OAI-PMH
  • Bibliometric, Webometrics
  • Web 2.0, Web 3.0

ภายใต้งบประมาณที่จำกัด แนวคิดการเลือกใช้ระบบที่ต่อยอดได้สะดวก การพัฒนาระบบต่างๆ ไม่มีปัญหาด้านทรัพย์สินทางปัญญา ปราศจากปัญหาอันเกิดจากการกระทำความผิดตาม พรบ. คอมฯ และระบบดังกล่าวควรสอดรับกับเทคโนโลยีอุบัติใหม่อย่างเหมาะสม ซอฟต์แวร์ในกลุ่ม OSS & Freeware น่าจะเป็น “ตัวเลือก” หนึ่งที่ห้องสมุดควรใส่ใจ

STKS ได้ศึกษา OSS & Freeware โดยเฉพาะประเด็นการประยุกต์ใช้งานกับห้องสมุด ซึ่งมีคำแนะนำดังนี้

• จัดซื้อคอมพิวเตอร์พร้อม Microsoft Windows ที่ถูกกฎหมาย
• สำรวจลักษณะงานของหน่วยงาน
  • งานที่สามารถใช้ OSS & Freeware
  • งานที่ยังจำเป็นต้องใช้ซอฟต์แวร์ลิขสิทธิ์
• การตั้งหน่วยงานสนับสนุน/ระบบสนับสนุนฐานความรู้ และเทคนิค
• ความร่วมมือในรูปแบบเครือข่ายความร่วมมือ
  • พัฒนาปรับปรุง
  • กำหนดทิศทาง
  • ส่งเสริมการใช้งาน
• การกำหนดมาตรฐาน/ข้อกำหนดทั้งในส่วนระบบและสื่อดิจิทัล

เมื่อห้องสมุดกำหนดแนวทางต่างๆ แล้ว ที่เหลือก็เป็นการเลือกใช้งานโปรแกรมต่างๆ ซึ่งแบ่งเป็นกลุ่ม ดังนี้

• โปรแกรมทั่วไป ได้แก่
  • OpenOffice.org/LibreOffice
  • LibreOffice
  • PDF Creator
  • 7-ZIP
  • FireFox
  • InkScape
  • VLC
  • Audacity
  • FreeMind/FreePlane
  • XMind
  • GIMP
  • IrfanView
  • Google Chrome
  • Scribus
  • OpenProj
  • ZScreen
• โปรแกรมช่วยออกแบบพัฒนาเว็บ และระบบงานบนเว็บ
  • Joomla
  • WordPress.org
  • Drupal
  • Dokuwiki
  • MediaWiki
  • TemaTres
  • SubjectPlus
  • Pligg
  • Kompozer
  • NVU
  • NotePad++
  • WinSCP
  • FileZilla
  • AppServ
  • Server2Go/XAMPP Portable
• โปรแกรมระบบห้องสมุด และคลังเอกสาร
  • Koha
  • OpenBiblio
  • Senayan
  • Joomla
  • Drupal
  • —DSpace
  • —Omeka
  • —ICA-AToM
  • —GreenStone
  • —PKP
  • —OJS

ทั้งนี้มีประเด็นที่ควรทราบคือ 

• ความพร้อมของบุคลากรด้านเทคนิค
• ความรู้ของบุคลากรด้านเทคนิค
• การสนับสนุนด้านเทคนิค
• ราคาซอฟต์แวร์ “ฟรี” … แต่ยังต้องมี “งบ” ดำเนินการปรับปรุง การดูแลรักษา และระบบ