วิทยากรการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศเพื่อการอนุรักษ์ทรัพยากรจดหมายเหตุ การแลกเปลี่ยนเรียนรู้เพื่อพัฒนาการจดหมายเหตุไทย ครั้งที่ ๒ หัวข้อ งานอนุรักษ์จดหมายเหตุและวัตถุพิพิธภัณฑ์ วันศุกร์ที่ ๑๓ พฤษภาคม พ.ศ.๒๕๕๙ ณ มูลนิธิพระดาบส (ตรงข้ามหอสมุดแห่งชาติ)
วิทยากรหัวข้อ การใช้เทคโนโลยีสารสนเทศเพื่อการอนุรักษ์ทรัพยากรจดหมายเหตุ ให้กับโครงการแลกเปลี่ยนเรียนรู้เพื่อพัฒนาการจดหมายเหตุไทย ครั้งที่ ๒
Digital Archives System ควรประกอบด้วยโมดูลการทำงานอะไรบ้าง … หากยกตัวอย่างจากระบบห้องสมุดอัตโนมัติแบบบูรณาการ จะเห็นชัดว่าประกอบด้วยหลายโมดูลที่ทำงานประสานกัน ตั้งแต่การจัดหา การลงรายการ การให้บริการสมาชิก การสืบค้น ไม่รวมถึงโมดูลบริหารจัดการระบบ ระบบจัดทำรายงาน เป็นต้น …แล้ว Digital Archives System ละ … ไม่น่าจะมีเพียงแค่หน้าเว็บ/ระบบจัดเก็บเพื่อสืบค้นแสดงผล ใช่ไหมครับ เมทาดาทา … ตั้้งแต่ขั้นการออกแบบระบบ ขั้นการลงรายการ ขั้นการค้นคืน ขั้นการแสดงผล และการทำงานร่วมกัน … ควรพิจารณากำหนดหรือไม่ … ยกตัวอย่างระบบห้องสมุุดเช่นกัน เป็นที่ยอมรับสากลว่า...
ประชุมพัฒนาเครือข่ายจดหมายเหตุ
ค่อนข้างจะไม่สบายใจที่เห็นว่ามีการนำเอาเมทาดาทาชุด Dublin Core หรือ DC มาใช้มากเกินไป อันส่งผลต่อคุณภาพของผลงาน เพราะ DC มี Elements เพียง 15 รายการ จริงๆ แล้วทุกครั้งที่มีโอกาสสอน หรือบรรยาย จะพยายามบอกว่าให้เก็บข้อมูลด้วยมาตรฐานของลักษณะเฉพาะนั้นๆ เช่น เอกสารวิชาการก็เลือก Scholarly Metadata ที่เหมาะสม เอกสารจดหมายเหตุก็อาจจะเลือก ISAD(g) หรือ EAD เอกสารพิพิธภัณฑ์ก็แนะนำ CDWA เหมือนๆ กับระบบห้องสมุดก็ยังเลือกใช้ MARC แปลว่าในการเก็บ ก็ควรเก็บตามเมทาดาทาดังกล่าว...
การบริหารจัดการเอกสารจดหมายเหตุ (ดิจิทัล) Digital Archives Management from Boonlert Aroonpiboon
ขอเล่าเรื่องต่อจากคลังความรู้ … ประเด็นการเชื่อมระบบ ตอนที่แล้ว ระบบคลังความรู้ควรมีลักษณะอย่างไร คลังความรู้ควรมี 2 ระบบ โดยระบบปิด เป็นระบบหลักของหน่วยงานที่เก็บเอกสารทุกรายการในภาพรวมหน่วยงาน และคลังความรู้ระบบเปิด โดยมีกลไกที่ช่วยให้เอกสารพร้อมบรรณานุกรมไหลจากระบบปิดมายังระบบเปิดได้อัตโนมัติ คำว่า “ปิด” คำว่า “เปิด” ในความหมายของผม ไม่ได้หมายถึงคนเท่านั้น ยังรวมถึง Robot หรือ Engine ต่างๆ ที่อาจจะเข้ามาเก็บเกี่ยวข้อมูลผ่านเครือข่ายอินเทอร์เน็ตได้ด้วยนะครับ ดังนั้นแนวทางการพัฒนาคลังความรู้ขององค์กร จึงควรพิจารณาให้ชัดเจนในประเด็นนี้ด้วย นอกจากนี้ ไม่ควรทำงานบนแนวคิด “ยุบรวมฐานเป็นหนึ่งเดียว” เพราะเอกสารแต่ละอย่างอาจจะมีลักษณะเฉพาะของตนเอง จึงควรพัฒนาระบบคลังความรู้แยกตามประเภทเอกสาร เช่น จดหมายเหตุ พิพิธภัณฑ์...
ในงานจดหมายเหตุ หรืองานพิพิธภัณฑ์ การนำทรัพยากรต้นแหล่งที่เป็นเอกสารสิ่งพิมพ์ หรือวัตถุต่างๆ มาแปลงผันดิจิทัลให้อยู่ในรูปแฟ้มภาพดิจิทัลเป็นหนึ่งกระบวนการที่สำคัญ และจำเป็น แต่ก็พบว่าหลายหน่วยงาน ยังเข้าใจคลาดเคลื่อนในการเลือกใช้ฟอร์แมตภาพ หรือความเข้าใจที่คลาดเคลื่อนในกระบวนการบันทึกภาพ โดยเฉพาะภาพฟอร์แมต JPG ซึ่งปัจจุบันถือว่าถูกเลือกใช้มากที่สุดฟอร์แมตหนึ่ง ในกระบวนการสงวนรักษา การแปลงผันดิจิทัลฟอร์แมต JPG จำเป็นต้องกำหนดรายละเอียดให้มากกว่าแค่ระบุเพียงฟอร์แมต JPG เนื่องจากฟอร์แมตนี้มีจุดอ่อนตรงที่เป็นฟอร์แมตภาพที่พัฒนาเพื่อให้แฟ้มภาพมีขนาดเล็ก อันเนื่องจากกระบวนการบีบอัด ทำให้โปรแกรมจัดการภาพต่างกำหนดค่า Default ของการบันทึกให้บีบอัดไฟล์ภาพ ดังตัวอย่างค่า JPEG Options ของโปรแกรม Adobe PhotoShop
เอกสาร Digitisation a simple guide for museums เป็นเอกสารที่เผยแพรผ่านเว็บไซต์ CollectionsTrust.org.uk ที่น่าสนใจมากเอกสารหนึ่ง โดยเนื้อหานำเสนอเกี่ยวกับการแปลงดิจิทัลเอกสารทั้งโดย Scanner และกล้องถ่ายภาพดิจิทัล ท่านที่ทำงานในกลุ่มห้องสมุด พิพิธภัณฑ์ หรือจดหมายเหตุลองศึกษากันดูนะครับ
ในการพัฒนาระบบบริหารจัดการพิพิธภัณฑ์ของประเทศไทย สิ่งหนึ่งที่ค่อนข้างสงสัยมาตลอดก็คือ ผู้พัฒนาได้พัฒนาระบบตามมาตรฐานที่ควรจะเป็นหรือไม่ … อย่างน้อยที่สุดที่มีข้อมูลตอนนี้ … ยังไม่เห็น โดยผู้พัฒนาได้พัฒนาตามกรอบของตนเอง หรือที่หน่วยงานต้องการ รวมทั้งตามกระแส เช่น มีกระแสเกี่ยวกับ Dublin Core ก็พัฒนาระบบตามกระแสดังกล่าว การพัฒนาระบบด้วยแนวคิดข้างต้น ไม่ใช่เฉพาะกับระบบบริหารจัดการพิพิธภัณฑ์ ยังพบในระบบอื่นๆ อีกหลายระบบ เช่น ระบบบริหารจัดการเอกสารจดหมายเหตุ รวมถึงระบบห้องสมุด (ซึ่งน่าจะเป็นระบบแรกๆ ที่พัฒนาด้วยแนวคิดตั้งแต่แรกเริ่ม) จากการศึกษาเอกสารต่างๆ พบว่าเมทาดาทาที่เกี่ยวข้องกับระบบบริหารจัดการพิพิธภัณฑ์ ได้แก่ CDWA: Categories for the Description of Works of...
รู้จัก “จดหมายเหตุ” ความหมาย และคุณค่าของ “จดหมายเหตุ ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับการจัดเอกสารและการบริหารงานจดหมายเหตุ การบริหารงานจดหมายเหตุและพิพิธภัณฑ์ ISAD(G) มาตรฐานในการจัดระบบเอกสารจดหมายเหตุ จดหมายเหตุรัฐสภา OpenAIRE Guidelines: For Data Archives Guidance for Management & Preservation of E-Records ELECTRONIC RECORDS MANAGEMENT GUIDELINES
ประกาศทบวงมหาวิทยาลัย เรื่อง มาตรฐานห้องสมุดสถาบันอุดมศึกษา พ.ศ. 2544 มาตรฐานห้องสมุดสถาบันอุดมศึกษา พ.ศ. 2544 ฉบับนี้เป็นมาตรฐานฉบับที่ 2 ซึ่งได้จัดทำขึ้นเพื่อปรับปรุงแก้ไข มาตรฐานห้องสมุดมหาวิทยาลัย พ.ศ. 2529 เพื่อให้ทันสมัยและสอดคล้องกับความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี โดยมุ่งหวังที่จะให้เป็นแนวทางสำหรับสถาบันอุดมศึกษาได้พัฒนาห้องสมุดของสถาบันให้ได้มาตรฐาน ตลอดจนมีประสิทธิภาพและคุณภาพยิ่งขึ้น มาตรฐานห้องสมุดสถาบันอุดมศึกษาฉบับนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้สอดคล้องกับพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 เพื่อให้เป็นการตอบสนองต่อการศึกษาเรียนรู้ด้วยตนเองและการศึกษาตลอดชีวิต และเป็นดัชนีบ่งชี้คุณภาพการศึกษาของสถาบันอุดมศึกษาให้ได้มาตรฐานในการประกันคุณภาพการศึกษา ทบวงมหาวิทยาลัยจึงกำหนดมาตรฐานห้องสมุดสถาบันอุดมศึกษาไว้ดังนี้ 1) ประกาศนี้เรียกว่า “ประกาศทบวงมหาวิทยาลัย เรื่อง มาตรฐานห้องสมุดสถาบันอุดมศึกษา พ.ศ. 2544” 2) ให้ใช้ประกาศนี้ ตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศ เป็นต้นไป...
มาตรา ๒๔ หน่วยงานของรัฐจะเปิดเผยข้อมูลข่าวสารส่วนบุคคลที่อยู่ในความควบคุมดูแลของตนต่อหน่วยงานของรัฐแห่งอื่นหรือผู้อื่น โดยปราศจากความยินยอมเป็นหนังสือของเจ้าของข้อมูลที่ให้ไว้ล่วงหน้าหรือในขณะนั้นมิได้ เว้นแต่เป็นการเปิดเผยดังต่อไปนี้ (๕) ต่อหอจดหมายเหตุแห่งชาติ กรมศิลปากร หรือหน่วยงานอื่นของรัฐตามมาตรา ๒๖ วรรคหนึ่ง เพื่อการตรวจดูคุณค่าในการเก็บรักษา หมวด ๔ เอกสารประวัติศาสตร์ มาตรา ๒๖ ข้อมูลข่าวสารของราชการที่หน่วยงานของรัฐไม่ประสงค์จะเก็บรักษาหรือมีอายุครบกำหนดตามวรรคสองนับแต่วันที่เสร็จสิ้นการจัดให้มีข้อมูลข่าวสารนั้น ให้หน่วยงานของรัฐส่งมอบให้แก่หอจดหมายเหตุแห่งชาติ กรมศิลปากรหรือหน่วยงานอื่นของรัฐตามที่กำหนดในพระราชกฤษฎีกา เพื่อคัดเลือกไว้ให้ประชาชนได้ศึกษาค้นคว้า กำหนดเวลาต้องส่งข้อมูลข่าวสารของราชการตามวรรคหนึ่งให้แยกประเภท ดังนี้ (๑) ข้อมูลข่าวสารของราชการตามมาตรา ๑๔ เมื่อครบเจ็ดสิบห้าปี (๒) ข้อมูลข่าวสารของราชการตามมาตรา ๑๕ เมื่อครบยี่สิบปี กำหนดเวลาตามวรรคสอง อาจขยายออกไปได้ในกรณีดังต่อไปนี้ (๓) หน่วยงานของรัฐยังจำเป็นต้องเก็บรักษาข้อมูลข่าวสารของราชการไว้เองเพื่อประโยชน์ในการใช้สอย...
ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี ว่าด้วยงานสารบรรณ พ.ศ. 2526 ได้กล่าวถึงจดหมายเหตุ ไว้ดังนี้ ข้อ 57 อายุการเก็บหนังสือ โดยปกติให้เก็บไว้ไม่น้อยกว่า 10 ปี เว้นแต่หนังสือดังต่อไปนี้ 57.1 หนังสือที่ต้องสงวนเป็นความลับ ให้ปฏิบัติตามกฏหมายหรือระเบียบว่าด้วยการรักษาความปลอดภัยแห่งชาติ 57.2 หนังสือที่เป็นหลักฐานทางอรรถคดี สำนวนของศาลหรือของพนักงานสอบสวนหรือหนังสืออื่นใดที่ได้มีกฏหมายหรือระเบียบแบบแผนกำหนดไว้เป็นพิเศษแล้ว การเก็บให้เป็นไปตามกฏหมายและระเบียบแบบแผนว่าด้วยการนั้น 57.3 หนังสือที่เกี่ยวกับประวัติศาสตร์ ขนบธรรมเนียมจารีต ประเพณี สถิติ หลักฐาน หรือเรื่องที่ต้องใช้สำหรับศึกษาค้นคว้า หรือหนังสืออื่นในลักษณะเดียวกัน ให้เก็บไว้เป็นหลักฐานทางราชการตลอดไปหรือตามที่กองจดหมายเหตุแห่งชาติ กรมศิลปากร กำหนด 57.4 หนังสือที่ได้ปฏิบัติงานเสร็จสิ้นแล้ว และเป็นคู่สำเนาที่มีต้นเรื่องจะค้นได้จากที่อื่นให้เก็บไว้ไม่น้อยกว่า 5 ปี 57.5 หนังสือที่เป็นเรื่องธรรมดาสามัญซึ่งไม่มีความสำคัญและเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นเป็นประจำ เมื่อดำเนินการแล้วเสร็จให้เก็บไว้ไม่น้อยกว่า 1 ปี ในกรณีหนังสือที่เกี่ยวกับการเงิน ซึ่งมิใช่เป็นเอกสารสิทธิ หากเห็นว่าไม่มีความจำเป็นต้องเก็บไว้ถึง...
กระแสการจัดการความรู้ (KM: Knowledge Management) นับเป็นกระแสที่ได้รับความสนใจจากทุกองค์กรทั้งภาครัฐ เอกชน รวมถึงบุคคลทั่วไปอย่างกว้างขวาง อันจะเป็นที่ยอมรับว่าเป็นแนวทางหนึ่งที่ช่วยให้องค์กรยั่งยืนในหลายมิติ ซึ่งเกิดจากการที่องค์กรก้าวสู่สภาพความเป็นองค์กรแห่งการเรียนรู้ เครื่องมือต่างๆ ทางไอซีที (ICT Tools) ได้ถูกนำมาปรับประยุกต์ใช้กับการจัดการความรู้เพื่อให้สามารถจัดเก็บ รวบรวม วิเคราะห์ ประมวลผล รายงานผลได้ทันต่อความต้องการใช้งานความรู้ของบุคลากร และองค์กร การพัฒนาระบบไอซีทีเพื่อสนับสนุนการจัดการความรู้ สามารถเริ่มได้ง่ายๆ ด้วยงบประมาณที่ไม่มากนัก โดยเลือกใช้ซอฟต์แวร์ในกลุ่มโอเพนซอร์สและ/หรือฟรีแวร์ (OSS: Open Source Software & Freeware) โดยเฉพาะซอตฟ์แวร์ที่มีความสามารถตามแนวทางเทคโนโลยีเว็บ 2.0 (Web 2.0) เพื่อให้เกิดกระบวนการเรียนรู้จากกลุ่มคน...
ก่อนหน้านี้ประทับใจกับ WordPress เพราะมีให้เลือกใช้ทั้งแบบ Open Source และ Web Hosting … ตอนนี้เพิ่มด้วย Omeka ครับ เพราะมีให้เลือกทั้ง Open Source และ Web Hosting เช่นกัน ตัวอย่างเว็บคลังเอกสารดิจิทัลของผมที่พัฒนาด้วย Omeka.net เข้าถึงได้ที่ http://boonlert.omeka.net/ ระบบรองรับเอกสารหลากหลายฟอร์แมต สร้าง Collection / Item Type ได้ตามต้องการ … สนับสนุนภาษาไทย และฟรีด้วยครับ Omeka เป็นซอฟต์แวร์ที่ถูกออกแบบมาเพื่อรองรับการทำงานกับทรัพยากรสารสนเทศหลากหลายรูปแบบ จึงเหมาะสำหรับการประยุกต์ใช้เป็นคลังเอกสารดิจิทัล...
ก่อนหน้านี้ได้แนะนำโครงการดีอย่างเช่น โครงการจดหมายเหตุอินเทอร์เน็ต : Internet Archive Project และโครงการห้องสมุดระบบเปิด : Open Library ไปแล้ว แต่ไม่จบนะครับ เพราะ Archive.org ยังมีโครงการย่อยอีกหลายโครงการ หนึ่งในนั้นได้แก่ โครงการคลังเอกสารข้อความและ eBook ฟรี ซึ่งในปัจจุบันมีเนื้อหามากกว่า 4 ล้านรายการ
http://www.europeana.eu/ เป็นอีกเว็บที่บริการข้อมูลด้านศิลปวัฒนธรรมที่ยิ่งใหญ่มาก โดยนำเสนอข้อมูลด้านศิลปวัฒนธรรมยุโรปจากแหล่งข้อมูลชั้นนำต่างๆ ในยุโรปไม่ว่าจะเป็นห้องสมุด พิพิธภัณฑ์ หน่วยงานด้านจดหมายเหตุ ดังรายชื่อออนไลน์ เว็บ Europeana ดำเนินการโดย The Europeana Foundation
สำหรับท่านที่เป็นนักพัฒนาเว็บ เคยจำได้ไหมครับว่าหน้าตาเว็บรุ่นแรกๆ ที่ท่านพัฒนามีหน้าตาอย่างไร หลายๆ ท่านอาจจะลืมไปแล้ว หรือบางท่านอาจจะละเลยไม่จัดเก็บแฟ้มภาพ แฟ้มเอกสารที่เกี่ยวกับเว็บของท่านเองด้วยซ้ำ แต่สำหรับโครงการจดหมายเหตุอินเทอร์เน็ต หรือ Internet Archive Project ที่ดำเนินการในรูปแบบองค์กรไม่แสวงหากำไรองค์กรหนึ่งของโลก กลับให้ความสำคัญกับ “หน้าเว็บ” ทุกรุ่นของทุกหน่วยงานที่เผยแพร่บนเครือข่ายอินเทอร์เน็ต Internet Archive Project จะทำหน้าที่เก็บข้อมูลในลักษณะภาพหน้าจอของเว็บไซต์ในแต่ละช่วงเวลา และข้อมูลของเว็บไซต์นั้น ในลักษณะของห้องสมุดดิจิทัล และประมวลผล พร้อมให้บริการสืบค้น
โครงการห้องสมุดระบบเปิด หรือ Open Library project เป็นโครงการที่น่าสนใจมากโครงการหนึ่งที่มุ่งเน้นให้ชุมชนชาวอินเทอร์เน็ตร่วมกันลงรายการทรัพยากรสารสนเทศที่น่าสนใจผ่านระบบที่เปิดให้เข้าถึงได้อิสระ เปรียบเสมือนกับการสร้าง “ห้องสมุดอัตโนมัติ และห้องสมุดดิจิทัลขนาดใหญ่” ที่เกิดจากความร่วมแรงร่วมใจของทุกคนๆ บนโลกใบนี้ Open Library Project เป็นหนึ่งในโครงการของโครงการจดหมายเหตุอินเทอร์เน็ต (Internet Archives) ซึ่งเป็นหนว่ยงานที่ไม่แสวงหากำไร และได้รับการสนับสนุนในส่วนของทุนจากหอสมุดแห่งรัฐแคลิฟอร์เนียและมูลนิธิ Kahle/Austin
You must be logged in to post a comment.