โครงการระบบสื่อสาระออนไลน์เพื่อการเรียนรู้ทางไกล เฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ในโอกาสฉลองพระชนมายุ 5 รอบ 2 เมษายน 2558

โครงการระบบสื่อสาระออนไลน์เพื่อการเรียนรู้ทางไกล เฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารีในโอกาสฉลองพระชนมายุ 5 รอบ 2 เมษายน 2558 เป็นการพัฒนาระบบ eLearning เพื่อการเรียนรู้ขนาดใหญ่นักเรียนในระดับประถมศึกษา มัธยมศึกษา สายอาชีพ นักศึกษา และบุคคลทั่วไป ซึ่งจัดระบบให้สอดคล้องกับหลักสูตรการสอน และเพื่อการดำเนินชีวิต เช่น เทคนิคการทำอาหาร เทคนิคการอ่านหนังสือ เทคนิคการจัดกระเป๋าเดินทางสำหรับเด็ก/เยาวชนเมื่อต้องไปค่าย มารยาทที่ควรรู้ก่อนเดินทางไปต่างประเทศ การกรอกแบบฟอร์มใบสำนักงานตรวจคนเข้าเมือง (ตม.) หรือเนื้อหาสำหรับผู้สูงวัยที่อาจจะต้องปรับตัวเข้ากับสังคมที่เปลี่ยนแปลง เช่น การใช้สมาร์ตโฟน หรือ อินเทอร์เน็ต การหาสถานที่บนแผนที่ เป็นต้น

ทั้งนี้ระบบ eLearning ดังกล่าวพัฒนาบนฐานของเทคโนโลยี MOOC (Massive Open Online Course) อันเป็นแนวคิดการออกแบบพัฒนาระบบการเรียนการสอนออนไลน์แบบเปิดเพื่อมหาชน แปลว่าเป็นระบบ eLearning ที่มีบทเรียนออนไลน์ที่พร้อมให้ผู้สนใจทุกคนสามารถสมัครเข้าเรียนได้ฟรี เป็นระบบที่เปิดกว้างให้ทุกคนทุกระดับทุกกลุ่ม รองรับการเข้าเรียนของผู้เรียนได้จำนวนมากพร้อมๆ กัน

อย่างไรก็ตามการจัดทำบทเรียนออนไลน์ที่อนุญาตให้ผู้เรียนจำนวนมากมาเรียนผ่านเครือข่ายอินเทอร์เน็ต อาจจะส่งผลต่อระดับของการนำเนื้อหา ภาพ สื่อมัลติมีเดีย แบบอักษรเกินระดับ “การใช้ที่เป็นธรรม : Fair-use” ตามที่กำหนดในพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์

โครงการระบบสื่อสาระออนไลน์เพื่อการเรียนรู้ทางไกลฯ ตระหนักถึงปัญหาข้างต้น จึงได้ออกแบบพัฒนาระบบเสริมอีกระบบได้แก่ “คลังทรัพยากรการศึกษาแบบเปิด หรือ OER: Open Educational Resource” อันเป็นระบบที่รวบรวมทรัพยากรการศึกษาจากผู้สร้างสรรค์ และประสงค์เผยแพร่ด้วยสัญญาอนุญาตแบบเปิด เช่น Creative Commons

แหล่งทรัพยากรการศึกษาแบบเปิด ได้รับการนิยามขึ้นในการอภิปรายขององค์การศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (UNESCO) ด้านบทเรียนแบบเปิด (Open Courseware) โดยมีความหมายรวมถึง “สื่อการเรียนการสอน สื่อการเรียนรู้ สื่องานวิจัย ในรูปแบบดิจิทัลหรือไม่ก็ตาม ที่อยู่ในสาธารณะสมบัติ (public domain) หรือได้รับการเผยแพร่ด้วยใบอนุญาตแบบเปิดที่อนุญาตให้สามารถเข้าถึง ใช้งาน ดัดแปลง เปลี่ยนแปลง และเผยแพร่โดยปราศจากค่าใช้จ่าย ได้โดยบุคคลใดๆ โดยไม่มีการกำหนดข้อบังคับใดๆ โดยการอนุญาตแบบเปิดนี้อยู่ภายใต้กรอบของสิทธิในทรัพย์สินทางปัญญาที่ได้กำหนดไว้โดยอนุสัญญาระหว่างประเทศที่เกี่ยวข้อง และความเคารพต่อผู้ที่เป็นเจ้าของผลงานนั้นๆ”

ความสัมพันธ์ของคลังทรัพยากรการศึกษาแบบเปิด กับระบบบทเรียนออนไลน์ตามแนวทาง MOOC จึงอาจจะกล่าวได้ว่า เป็นระบบเสริมกันและกัน โดยครู อาจารย์ และผู้สร้างบทเรียนออนไลน์ รวมนักเรียน นักศึกษา และผู้สนใจทั่วไป สามารถสืบค้น “สื่อ” จากคลังทรัพยากรการศึกษาแบเปิด (http://oer.learn.in.th) แล้วเลือกสื่อที่ตรงกับเงื่อนไขการใช้งาน มาออกแบบสร้างสรรค์บทเรียน เพื่อนำเผยแพร่ผ่านระบบบทเรียนออนไลน์ตามแนวทาง MOOC (http://mooc.learn.in.th) หรือเผยแพร่ในรูปแบบใดๆ ตามที่ต้องการ

นอกจากนี้บทเรียนออนไลน์ รวมทั้งสื่อประกอบต่างๆ ที่ใช้ออกแบบพัฒนาบทเรียนออนไลน์ ก็ยังสามารถส่งกลับไปยัง “คลังทรัพยากรการศึกษาแบบเปิด” เพื่อให้ครู อาจารย์ และทุกๆ คน สืบค้นเพื่อนำไปต่อยอดความรู้ได้เช่นกัน

หวังว่าโครงการระบบสื่อสาระออนไลน์เพื่อการเรียนรู้ทางไกลฯ  จะเป็นหนึ่งในกลไกเพื่อพัฒนาการเรียนการสอนของประเทศไทย ให้สมกับคำกล่าวที่ว่า “การเรียนรู้ที่มีคุณค่า ก็คือ การเรียนรู้แบบร่วมมือ การแบ่งปันความรู้ ไม่ยึดถือในความเป็นเจ้าของมากเกินจนไปขัดโอกาสการเข้าถึงโอกาสการเรียนรู้ของผู้อื่น แนวคิดการสร้างช่องทางการเรียนรู้ที่เข้าถึงได้อิสระเสรี จึงเป็นแนวคิดของการส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิต (Lifelong Learning) โดยมีหัวใจสำคัญอยู่ที่การแบ่งปันแหล่งทรัพยากรด้านการศึกษาที่มีคุณภาพสู่ สังคมโลกเพื่อนำไปใช้ประโยชน์ทางด้านการศึกษาได้อย่างเสรี”