OpenURL กับการอ้างอิง

การอ้างอิง เป็นสิ่งสำคัญของการทำเอกสารวิชาการ อันจะแสดงว่าเอกสารวิชาการนั้นมีคุณค่ามากน้อยเพียงใด อีกทั้งแสดงให้เห็นว่านักวิวิจัย นักวิชาการ นักศึกษาได้ให้ความสำคัญกับแหล่งข้อมูลที่มา และให้เครดิตเจ้าของผลงานวิชาการที่ตนนำมาอ้างอิงหรือไม่

แม้นว่าในปัจจุีับันจะมีเครื่องมือช่วยจัดการการอ้างอิง (Reference Manager) เช่น EndNote หรือ Zotero แต่การทำอ้างอิงก็ยังเป็นไปในลักษณะใช้มือทำ คือ กรณีอ้างอิงหนังสือ ผู้อ้างอิงก็จะต้องพิมพ์ข้อมูลบรรณานุกรมของหนังสือเล่มนั้นลงไปโปรแกรม Word ณ ตำแหน่งที่ต้องการอ้างอิง และจะต้องรวบรวมรายการอ้างอิงทั้งเล่มมาทำรายการบรรณานุกรมซ้ำอีกครั้ง ซึ่งเป็นเรื่องที่เสียเวลามาก อีกทั้งรูปแบบการอ้างอิง และรูปแบบรายการบรรณานุกรมก็อาจจะแตกต่างไปตามสถาบัน หรือหน่วยงานที่รับผลงานวิชาการนั้น ทำให้นักวิจัย นักวิชาการ นักศึกษาทำรายการอ้างอิงไม่ครบถ้วน หรือไม่ตรงตามรูปแบบที่สถาบันนั้นๆ กำหนด

การทำรายการอ้างอิงแบบมือนี้่ยังรวมถึงการทำอ้างอิงบทความจากสื่อดิจิทัล หรือแม้นแต่จากเว็บไซต์ ซึ่งทำให้การอ้างอิงเป็นเรื่องยุ่งยาก ล่าช้า ในภาพรวมของประเทศแทบจะไม่เห็นฐานข้อมูลบรรณานุกรมการอ้างอิง (Reference Database) ได้เลย เพราะไม่มีการจัดเก็บรายการบรรณานุกรมจากเอกสารวิชาการต่างๆ มาเก็บเป็นฐานข้อมูล ทำให้ไม่มีข้อมูลวัดประสิทธิภาพการอ้างอิงที่ถูกต้องของประเทศ

แต่ด้วยเทคโนโลยี OpenURL ทำให้การทำรายการอ้างอิง การทำบรรณานุกรม และส่งต่อยอดไปยังฐานข้อมูลบรรณานุกรมเป็นเรื่องง่าย สะดวก รวดเร็ว เพียงแต่นักวิจัย นักวิชาการ นักศึกษาที่ต้องการทำผลงานวิชาการติดตั้งเครื่องมือช่วยจัดการการอ้างอิงเช่น Zotero จากนั้นเมื่อต้องการทำรายการอ้างอิงจากตัวเล่มก็เพียงแต่นำชื่อเรื่อง หรือชื่อผู้แต่งไปสืบค้นผ่าน Web OPAC ที่รองรับมาตรฐาน OpenURL เมื่อปรากฏผลสืบค้น ก็คลิกเลือกหนังสือเล่มดังกล่าว แล้วคลิกปุ่ม Save to ..ref manager.. เช่น save to zotero เพียงเท่านี้ข้อมูลบรรณานุกรมของหนังสือเล่มดังกล่าว จะถูกโอนจากฐานข้อมูล OPAC มาเก็บไว้ในระบบ Reference Manager นั้น ซึ่งสามารถส่งออก (Export) ไปยังเอกสารที่สร้างด้วย Word เช่น Microsoft Word หรือ OpenOffice.org ตามรูปแบบที่ต้องการได้หลากรูปแบบ ไม่ต้องมาห่วงเรื่องจำรูปแบบการอ้างอิง และข้อมูลตกหล่น จัดเรียงผิดพลาดอีกต่อไป

สำหรับการอ้างอิงสื่อดิจิทัลโดยเฉพาะที่เผยแพร่ในอินเทอร์เน็ต ฐานข้อมูลออนไลน์ชั้นนำต่างก็ติดตั้งมาตรฐาน OpenURL ให้กับระบบตนเอง เช่น PubMed ดังนั้นเมื่อเข้าสืบค้นบทความวิชาการจาก PubMed ผลการสืบค้นนั้นๆ ก็สามารถส่งออกสู่ Reference Manager โดยอัตโนมัติ ทำให้การทำอ้างอิงด้วย Word เป็นเรื่องสะดวกยิ่งขึ้น อย่าเสียเวลามานั่งอ่านแล้วพิมพ์ชื่อเรื่อง ชื่อผู้แต่ง และ Copy URL ของบทความด้วยมืออีกต่อไปเลยครับ

OpenURL เป็นรูปแบบหนึ่งของ URL ที่จัดเก็บและให้ข้อมูลเมทาดาทาของทรัพยากรดิจิทัล เช่น แหล่งที่มาข้อมูล บทคัดย่อ ชื่อผู้เขียน/ผู้แต่ง สำนักพิมพ์ ปีที่พิมพ์ และอื่นๆ พัฒนาโดย Herbert van de Sompel บรรณารักษ์จาก University of Ghent ประเทศเบลเยี่ยม OpenURL ได้รับการพัฒนาเป็นมาตรฐาน Z39.88-2004 (ปัจจุบันเรียกเป็น Z39.88) สำหรับใช้เพื่อสนับสนุนการแลกเปลี่ยนข้อมูลทางบรรณานุกรม

ตัวอย่าง URL ที่มีการส่งค่าข้อมูลทางบรรณานุกรม

http://resolver.example.edu/cgi?url_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info:ofi/fmt:kev:mtx:book&rft.isbn=0836218310&rft.btitle=The+Far+Side+Gallery+3

จากตัวอย่าง จะพบว่ามีการส่งค่า ISBN 0836218310 ของหนังสือชื่อ The Far Side Gallery 3

ส่วนขั้นตอนว่าจะทำเว็บอย่างไรให้สนับสนุน OpenURL ไว้แนะนำอีกรอบนะครับ